İran İslam Cumhuriyeti; iklim çeşitliliği, stratejik tarım ürünlerindeki rekabetçi üretim kapasitesi ve uluslararası ticaret koridorlarının kesişim noktasındaki ayrıcalıklı coğrafi konumu sayesinde, bölgesel gıda tedarik zincirinde önemli bir rol üstlenme potansiyeline sahiptir. İran Tarım Bakanlığının stratejisi de bu jeopolitik avantajlara, serbest denizlere erişime ve Kuzey-Güney ile Doğu-Batı uluslararası koridorlarına dayanılarak şekillendirilmiştir.

 

Bir ülkenin bölgesel gıda merkezi (food hub) haline gelmesi, tüm tarımsal ürünlerde tam kendi kendine yeterlilik ya da azami üretim sağlaması anlamına gelmez. Asıl gereklilik; mal, sermaye ve bilgi akışını kolaylaştıracak etkin lojistik, finansal, bilgi ve kurumsal altyapıların oluşturulmasıdır. Nitekim geniş tarımsal üretim kapasitesine sahip olmamasına rağmen Birleşik Arap Emirlikleri, gelişmiş ticaret ve lojistik altyapısı sayesinde bölgenin en başarılı yeniden ihracat merkezlerinden biri hâline gelmiştir.

 

Bu nedenle İran'ın bölgesel gıda merkezi olma stratejisi, yurt içi üretimi artırmaya yönelik politikaların tamamlayıcısıdır; onların yerine geçen bir politika değildir.

 

Bu çerçevede, aynı anda "tahıl ithalatı" ile "gıda merkezi" kavramlarını ele alan bazı değerlendirmeler, gıda merkezi olmanın ithalattan tamamen bağımsız olmayı gerektirdiği yönünde yanlış bir algı oluşturmuştur. Oysa bu yaklaşım ne bilimsel literatürle ne de uluslararası deneyimlerle örtüşmektedir. Gıda güvenliği ve bölgesel ticarette etkin rol oynayabilmek; küresel değer zincirlerine entegrasyon, gıda işleme sanayisinin geliştirilmesi, ulaşım kapasitesi, coğrafi konum ve ticaret ağlarının etkinliğiyle doğrudan ilişkilidir.

 

Tahıl ve yem hammaddelerinin bir kısmının ithal edilmesi, yalnızca belirli bir hükümetin ya da yönetim döneminin sonucu değildir. Uzun yıllardır süren kuraklık, yağışların azalması, su kaynaklarının kısıtlılığı, iklim değişikliği, artan talep ve ekonomik yaptırımlar, ülkenin tarım sektörü üzerinde ciddi baskılar oluşturmuştur. Buna rağmen hükümet, temel gıda ürünlerinin tedarikini etkin biçimde yöneterek, ithalat kaynaklarını çeşitlendirerek ve stratejik stokları koruyarak en zorlu koşullarda dahi ülkenin gıda güvenliğini muhafaza etmeyi başarmıştır.

 

İran'ın bölgesel bir tarımsal ticaret merkezine dönüşebilmesi için limanların geliştirilmesi, çok modlu ulaşım ağlarının güçlendirilmesi ve soğuk zincir altyapısının tamamlanması gibi temel ön koşulların hayata geçirilmesi gerekmektedir.

 

Son olarak, ekonomik yaptırımların etkilerini göz ardı ederek tüm sorunları yalnızca kötü yönetime bağlamak kapsamlı bir değerlendirme değildir. Yaptırımlar, ülkenin finansman kaynaklarına, teknolojiye ve uluslararası lojistik imkanlarına erişimini ciddi ölçüde sınırlandırmıştır. Buna karşın Tarım Cihadı Bakanlığı, yerli kapasitelere dayanarak ve bölgesel iş birliklerini genişleterek dayanıklılığı artırma, üretimi güçlendirme ve dışa bağımlılığı azaltma yönündeki çalışmalarını kararlılıkla sürdürmektedir.