Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Şili'deki iki geleneksel tarım sistemini, dünya çapında önem taşıyan tarımsal miras alanları olarak tescil etti. Planlama, Tarım Ekonomisi ve Kırsal Kalkınma Araştırma Enstitüsü'nün duyurusuna göre, bu sistemler "Küresel Olarak Önemli Tarımsal Miras Sistemleri" (GIAHS) olarak tanındı. Bu tescille birlikte dünya genelindeki GIAHS sayısı 104'e yükselirken, Şili'nin listesinde 3, Latin Amerika'nın ise 5 ülkede toplam 11 sitesi bulunuyor.

1. And Yaylalarında Entegre Devegiller Yetiştiriciliği ve Tarım Sistemi:

Kuzey Şili'deki Antofagasta, Arica, Parinacota ve Tarapaca bölgelerinde Aymara, Quechua ve Lican Antay halkları tarafından sürdürülen bu sistem, devegiller familyasına ait lama ve alpaka gibi hayvanların otlatılması ile kinoa, mısır ve patates gibi yerli And ürünlerinin yetiştiriciliğini birleştiriyor.

Deniz seviyesinden 3000 ila 4500 metre yükseklikte bulunan sistem, sıcaklık değişimleri, kuraklık ve sınırlı su kaynakları gibi zorlu iklim koşullarına uyum sağlamış durumda. Dönüşümlü otlatma ve mevsimsel göç, yüksek rakımlardaki hassas meraları korurken, teraslı tarlalar ve mikro sulama sistemleri eğimli ve kurak ortamlarda tarımı destekliyor.

Geleneksel normlara dayalı ortak su yönetimi, su kaynaklarının adil ve sürdürülebilir kullanımını sağlıyor. Sistemde kadınlar, tohum koruma, gıda işleme ve nesiller arası bilgi aktarımında merkezi bir rol oynayarak kültürel ve besinsel sürekliliği güçlendiriyor.

Bu sistem, devegillerin sürdürülebilir yetiştiriciliği sayesinde gıda ve tarım için genetik çeşitliliğin korunmasına, gıda güvenliğine ve iklim direncine katkıda bulunuyor.

2. Pehuenche Sıradağlarının Atalara Ait Sistemi: Ngalumapu Bölgesinde Ev Bahçeleri, Bitki Toplama ve Göçebelik:

Güney And Dağları'nda, Mapuche-Pehuenche halkı, biyoçeşitlilik açısından zengin ev bahçeleri, orman ürünleri toplama ve hayvanların yüksek ile alçak meralar arasında mevsimsel hareketini birleştiren çeşitli bir sistemi sürdürüyor.

Bu sistem, yenilebilir tohumları (piñones) beslenme, sosyal kimlik ile kültürel ve ritüel yaşamda merkezi bir rol oynayan Pehuen (Araucaria araucana) ağacıyla derinden bağlantılıdır. Çoğunlukla kadınlar tarafından yönetilen ev bahçeleri, gıda güvenliğini, sağlığı ve tarımsal biyoçeşitliliğin korunmasını destekleyen yüzlerce yetiştirilen ve tıbbi bitki türünü içeriyor.

Çiftçilerin hayvancılığı (bu bölgede daha çok küçükbaş hayvanlar ağırlıklı olup, devegiller bulunmamaktadır), yüksek dağ ekosistemlerinin üretkenliğini korurken, orman bitkilerinin toplanması kültürel bağları ve ekolojik bilgiyi güçlendiriyor.

Bu sistem, karşılıklılık, kolektif çalışma ve tüm canlılara saygı ilkelerini yansıtıyor. Bölgenin manzarası, yerli ormanları, sulak alanları ve volkanik toprakları içeriyor.